*Σ.τ.Μ: Σημείωμα της Μεταφράστριας

Η επιλογή του ονόματος του blog είναι ένας τρόπος απόδοσης φόρου τιμής στους αφανείς ήρωες, στους άγνωστους μεταφραστές, που πάντα μένουν στο περιθώριο. Σε αυτούς που το έργο τους συνήθως δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και το όνομά τους δεν αναφέρεται συχνά. Σε όλους αυτούς, που για πολλούς πρέπει να ξέρουν τα πάντα, αλλά για τους περισσότερους δεν κάνουν τίποτα. Είναι μια απάντηση στην ερώτηση: «Με τί ασχολείσαι; Α! Το σπούδασες;» και σε σχόλια τύπου: «Σιγά, μωρέ τη δουλειά! Ανοίγεις λεξικό, βρίσκεις λέξη, κλείνεις λεξικό». Η μετάφραση είναι πολλά παραπάνω από λεξικά και ηλεκτρονικά προγράμματα και η δουλειά του μεταφραστή δεν περιορίζεται στο τέλος μια σελίδας υπό το σύμβολο Σ.τ.Μ! Κι αν για πολλούς, οι μεταφραστές είναι «αόρατοι», εδώ συμμεριζόμαστε την άποψη του M. Serres για τους μεταφραστές, σύμφωνα με την οποία, οι μεταφραστές πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο κομμάτι της συντροφιάς των αγγέλων και να μην ξεχνούν ότι ... les pires Anges se voient; les meilleurs disparaissent…(οι χειρότεροι άγγελοι είναι ορατοί, οι καλύτεροι εξαφανίζονται). Με αυτό το blog θα εξαφανιστούμε σίγουρα, παναπεί θα γίνουμε καλύτεροι!

*Σ.τ.Μ.: Κι αν νομίζετε ότι σ’ αυτό το blog θα βρείτε μόνο Μεταφραστικά, γελιέστε! Σε αυτή την πόλη των Αγγέλων…ο Θεός είναι η Γλώσσα, την οποία και θα υμνούμε! ΕυΛόγησον!

Κυριακή, 21 Νοεμβρίου 2010

Η λελέτζα!

Μια λέξη, την οποία οι περισσότερες γυναίκες δεν γνωρίζουν. Και ένα αρκτικόλεξο, το οποίο οι περισσότεροι άντρες χρησιμοποιούν συχνά, τουλάχιστον για ένα χρονικό διάστημα της ζωής τους. Πρόκειται για τη λέξη «λελέτζα», η οποία πήρε σάρκα και οστά από το αρκτικόλεξο Λ.Ε.Λ.Ε. Πίνοντας καφέ με έναν φίλο, ο οποίος είναι φαντάρος έμαθα κι εγώ αυτή τη λέξη και κατ’ επέκταση αυτό το αρκτικόλεξο, όταν εκείνος μου έδειξε στο κινητό του τη «λελέτζα», το συστηματάκι δηλαδή αυτό, το οποίο μετρά αντίστροφα μέχρι την ώρα της απόλυσης, μέχρι τη Λήξη Ενός Λανθασμένου Έτους. Το βρήκα ίσως το πιο, για να μην πω το μόνο, ευφυές πράγμα που μπορεί να σου προσφέρει ο στρατός, κρίνοντας εκ του ασφαλούς, αφού δεν έχω "υπηρετήσει" και έτσι μου δόθηκε η ευκαιρία να γράψω για τα αρκτικόλεξα ή ακρωνύμια, τα οποία κατά τα άλλα είχα πολύ καιρό στο μυαλό μου ως θέμα! Το αρκτικόλεξο ή ακρωνύμιο, λοιπόν, είναι ο σύντομος τρόπος γραφής που παράγεται από τα αρχικά γράμματα ή τις συλλαβές των λέξεων μιας φράσης (συνήθως ονόματα οργανισμών, σωματείων, υπηρεσιών κ.ά) και γράφεται πάντα με κεφαλαία γράμματα. Η λέξη αρκτικόλεξο προέρχεται από τη λέξη «αρκτικός» (δηλαδή αυτός που βρίσκεται στην αρχή) και τη λέξη «λέξη». Η ανάγκη εξοικονόμησης χρόνου στον τύπο αλλά και χρόνου στον προφορικό λόγο ήταν που οδήγησαν στη δημιουργία ακρωνυμίων, με αποτέλεσμα κάποια από αυτά να χρησιμοποιούνται ευρύτατα, όπως για παράδειγμα το χιλιοειπωμένο "δου σου" εκ του Δ.Σ. που σημαίνει Διοικητικό Συμβούλιο. Πολύ συχνά το αρκτικόλεξο, για λόγους εύηχης προφοράς, περιλαμβάνει εκτός από τα αρχικά γράμματα μιας συστατικής λέξης και τα φωνήεντα που ακολουθούν, όπως για παράδειγμα συμβαίνει στο ΠΡΟ.ΠΟ. Παρόλο που το ορθό είναι να χρησιμοποιείται τελεία μετά το αρχικό γράμμα κάθε λέξης ή συλλαβής, πολλές φορές για λόγους ευκολίας η τελεία παραλείπεται. Βέβαια, τα αρκτικόλεξα δεν πρέπει να συγχέονται με τις συντομογραφίες, οι οποίες είναι ουσιαστικά η γραφή λέξεων ή φράσεων σε μικρότερη-σύντομη γραφή, παραλείποντας τμήματος ή τμημάτων των λέξεων ή φράσεων χάριν συντομίας. Υπάρχουν σαφώς συντομογραφίες, οι οποίες δεν θέλουν επεξήγηση, καθώς χρησιμοποιούνται ευρέως (π.χ. – παραδείγματος χάριν, βλ. – βλέπε). Στα λεξικά και τις έντυπες εγκυκλοπαίδειες οι συντομογραφίες χρησιμοποιούνται υποχρεωτικά και συνήθως διευκρινίζονται στις πρώτες σελίδες.
Την ελληνική βάση δεδομένων, ελληνικών και ξένων ακρωνυμίων και συντομογραφιών θα βρείτε εδώ: http://www.asas.gr/

*Σ.τ.Μ.: 39 και σήμερα και φτάνουμε στη Λήξη Ενός Λανθασμένου Έτους!

Πέμπτη, 18 Νοεμβρίου 2010

Φοβάμαι!

Όσο περισσότερες γλώσσες μιλάμε,
Όλο και πιότερο ταλέντο σκορπάμε,
Και για τον κόπο που έχουμε κάνει,
Θα’ χουμε κάτι από κάπου αλλού φάει, φοβάμαι.

Samuel Butler



*Σ.τ.Μ.: Πρέπει να το παραδεχτούμε ότι ναι, υπάρχουν και στιγμές ασίγαστης ανασφάλειας και υπέρτατης αμφισβήτησης… 

Τετάρτη, 17 Νοεμβρίου 2010

Εδώ Πολυτεχνείο!

«Συντονίσου» μου είπε η Ζωή καθώς τα δωρεάν μαθήματα power plate του προπολεμικού λεωφορείου με έκαναν να χάνω την ισορροπία μου κι εγώ πιάστηκα από την πρώτη χειρολαβή που βρέθηκε μπροστά μου. «Εννοώ, άλλαξε σταθμό! Δεν πιάνει» είπε εκείνη και κατάλαβα πως άλλο προπολεμικό μέσο είχε στο μυαλό της. Το ραδιόφωνο. Την ενοχλούσε που άκουγε αυτά τα ζζζζζζζζζζζζζζζ-χιόνια τα λέμε στην τηλεόραση-που ακούγονταν στα ακουστικά του hands free που μοιραζόμασταν. Ήταν το 1895 όταν ο Γουλιέλμος Μαρκόνι κατόρθωσε να μεταδώσει ηχητικά σήματα μορς μέσω ερτζιανών κυμάτων και από τότε οι επιτυχημένες προσπάθειες πολλών άλλων ερευνητών οδήγησαν στη δημιουργία του ραδιοφώνου, όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Με το πέρασμα των χρόνων το ραδιόφωνο απέκτησε ειδησεογραφικό, ψυχαγωγικό, διαφημιστικό, ενημερωτικό κ.τ.λ. περιεχόμενο, έγινε πειρατικό, πήρε τη μορφή τρανζίστορ και έπειτα έγινε e-radio αποδεικνύοντάς μας πως μια φωνή μπορεί να σπάσει το φράγμα του χρονοχώρου  και να αφήσει τα ερτζιανά της ίχνη στη μνήμη πολλών ανθρώπων. Τα ραδιοφωνικά κύματα εκπέμπονται από έναν πομπό και λαμβάνονται από ένα δέκτη, αφού πρώτα αποκωδικοποιηθούν από την εν λόγω συσκευή. Σκεφτείτε τώρα πόσο μοιάζει η δουλειά του ραδιοφώνου με αυτή του μεταφραστή ή και του διερμηνέα. Πομπός, δέκτης και κύματα-μηνύματα προς αποκωδικοποίηση. Όχι μόνο μοιάζει η ίδια η διαδικασία αλλά το ραδιόφωνο σκέφτομαι πως θα μπορούσε να κάνει τη φωνή του μεταφραστή ή διερμηνέα να ακουστεί κυριολεκτικά και μεταφορικά. Για παράδειγμα, πρόσφατα άκουγα σε έναν σταθμό αποσπάσματα μεταφρασμένης λογοτεχνίας ενώ μια τύπου ταυτόχρονη διερμηνεία θα μπορούσε να είναι δυνατή, αν συνδυάζαμε τηλεόραση με ραδιόφωνο ώστε η τηλεόραση να μεταδίδει μια εκπομπή στη γλώσσα των πραγματικών ομιλητών ενώ διάφοροι ραδιοφωνικοί σταθμοί να τη μεταδίδουν ταυτόχρονα σε άλλες γλώσσες. Έτσι, οι τηλεθεατές θα μπορούν να παρακολουθήσουν την εκπομπή στην αρχική γλώσσα ή να κλείσουν τον ήχο και να ακούν την εκπομπή από το ραδιόφωνο στην γλώσσα της επιλογής τους. Ουτοπία; Μπορεί! Αλλά σκεφτείτε πόσες ανάγκες θα εξυπηρετούσε κάτι τέτοιο! Το ραδιόφωνο μπορεί να βοηθήσει αλλά και να προβάλλει το έργο των μεταφραστών/διερμηνέων! Μπορούμε, λοιπόν, να κατατάξουμε το ραδιόφωνο στα μεταφραστικά εργαλεία; Γιατί όχι; Τα συστήματα φωνητικής αναγνώρισης, τα οποία χρησιμοποιούνται στη μετάφραση προσδίδοντάς της προφορική διάσταση, τα υλικά αντικείμενα αλλά και τα προϊόντα αυτών των αντικειμένων, όπως λίστες λέξεων, λεξικά, γλωσσάρια, προηγούμενες μεταφράσεις κ.τ.λ. αποτελούν αναμφισβήτητα εργαλεία στα χέρια των μεταφραστών και βοηθούν το έργο τους. Γιατί να μην εντάσσεται σε αυτά και το ραδιόφωνο; Τώρα θα μου πείτε "Εδώ έχουμε μεταφραστικά προγράμματα, υπολογιστές και βάσεις δεδομένων, να βοηθούν τη μεταφραστική διαδικασία! Τι θα μας κάνει ένα ραδιόφωνο;" Έχω να πω πως η φωνή ερεθίζει την αίσθηση της ακοής. Πολλές φωνές μαζί και η μετάδοσή τους μπορούν να γράψουν ιστορία! Εδώ Πολυτεχνείο!     



*Σ.τ.Μ.: Λοιπόν, όποιος μεταφραστής ή διερμηνέας βρίσκει ωραία αλλά και εφικτή την πρότασή μου, περιμένω ανταπόκριση ώστε να δημιουργήσουμε το πρώτο transradio!!! Επειδή δεν πρόκειται διαφορετικά να δούμε άσπρη μέρα, ούτε και να εκτιμήσει κανείς τη δουλειά μας, ας φτιάξουμε έναν ραδιοφωνικό σταθμό, όπου θα κάνουμε αυτό που αγαπάμε! Θα μεταφράζουμε on air και όποιος αντέξει! Θα κάνουμε το ραδιόφωνο ένα πραγματικό μεταφραστικό εργαλείο!!!Περιμένω...

Δείτε κι αυτό:http://www.athensvoice.gr/the-paper/article/295/%CE%B7-%C2%AB%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BA%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%88%CE%B7%C2%BB-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%81%CE%B1%CE%B4%CE%B9%CF%8C%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%BF

Τρίτη, 9 Νοεμβρίου 2010

Ελευθερία Έκφρασης


Τη πρώτη νύχτα πλησιάζουνε
και κλέβουν ένα λουλούδι
από τον κήπο μας
και δε λέμε τίποτα.

Τη δεύτερη νύχτα δε κρύβονται πλέον
περπατούνε στα λουλούδια,
σκοτώνουν το σκυλί μας
και δε λέμε τίποτα.

Ώσπου μια μέρα
-τη πιο διάφανη απ' όλες-
μπαίνουν άνετα στο σπίτι μας
ληστεύουν το φεγγάρι μας
γιατί ξέρουνε το φόβο μας
που πνίγει τη φωνή στο λαιμό μας.

Κι επειδή δεν είπαμε τίποτα
πλέον δε μπορούμε να πούμε τίποτα 

{Από τον ιστότοπο: Περί…γραφής}

*Σ.τ.Μ: Εν μέσω εκλογών, υποψηφίων, ψήφων, ψηφοφόρων και ψηφοδελτίων, ψηφοδόχων, ψηφολεκτών και ψηφοθηρών δεν μπορούσα να γράψω τίποτα άλλο παρά να κάνω λόγο για την «Ελευθερία Έκφρασης», αυτήν του Μαγιακόφσκι αλλά και όλων μας!

Πέμπτη, 4 Νοεμβρίου 2010

Η Νέα Καλιφόρνια

Η Ντίλμα Ρουσέφ είναι η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Βραζιλίας, η οποία με ποσοστό 55,5 % αναλαμβάνει από την 1η Ιανουαρίου του 2011 τα ινία της διακυβέρνησης της χώρας με την 8η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο. Τι κι αν μεγάλωσε με γαλλικά, πιάνο και την πίστη ότι υπάρχει Θεός; Γρήγορα άλλαξε γνώμη και η αντάρτισσα Ρουσέφ, όπως την χαρακτηρίζουν όλες σχεδόν οι εφημερίδες, η οποία είχε φυλακιστεί επί δικτατορίας, τώρα καλείται να κυβερνήσει τη χώρα της σάμπας, που το 2014 θα φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου και το 2016 τους Ολυμπιακές Αγώνες. «Θα είμαι Πρόεδρος όλων των Βραζιλιάνων, χωρίς καμία εξαίρεση», δήλωσε η νεοεκλεγείσα Ρουσέφ και τα κόκαλα του βραζιλιάνου συγγραφέα Αφόνσο Ενρίκες δε Λίμα Μπαρέτο (26 χαρακτήρες χωρίς τα κενά, το όνομά του) έτριξαν! Ο Μπαρέτο (για ευνόητους λόγους κρατάμε τους 6 χαρακτήρες) ήταν ένας συγγραφέας πολλαπλά περιθωριοποιημένος: ήταν μαύρος, φτωχός και συμπαραστάτης των φτωχών, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και τους συγγραφικούς κύκλους, έζησε σε μια άκρως ρατσιστική κοινωνία, έχασε νωρίς την μητέρα του, ενώ ο πατέρας του κλείστηκε σε τρελοκομείο. Ο Μπαρέτο πέθανε αλκοολικός στα 41 του χρόνια, δεν έκανε παιδιά, δεν παντρεύτηκε, αλλά ούτε και ταξίδεψε, όπως ονειρευόταν. Τα ταξίδια του τα έκανε μόνο μέσα από τις λογοτεχνικές του περιπλανήσεις και έτσι έφτασε σε τόπους, όπως εκείνος τους φανταζόταν.  Το έργο του παρέμενε στην αφάνεια και μόλις τις τελευταίες δυο δεκαετίες θεωρείται ένας από τους πλέον σημαντικότερους συγγραφείς της Βραζιλίας. Στα χέρια μου έπεσε το έργο του «Η Νέα Καλιφόρνια», από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων. Πρόκειται για ένα σύντομο αλλά άκρως περιεκτικό διήγημα, το οποίο σε γενικές γραμμές περιγράφει το τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος για να βγάλει λεφτά! Μέχρι και νεκρούς ανασταίνει, μέχρι και πεθαμένους ξεθάβει, πιστεύοντας πως με την κατάλληλη επεξεργασία οστών μπορεί να δημιουργηθεί χρυσάφι, όπως έταξε ο άγνωστος για την τοπική κοινωνία της Τουμπιακάνγκα και μετά εξαφανίστηκε! Οι κάτοικοι όμως μικροί και μεγάλοι, πλούσιοι και φτωχοί, τρελοί και λογικοί, αδίστακτοι κι αλαφροΐσκιωτοι, όλοι τους τρέξαν στο σατανικό ραντεβού στο νεκροταφείο η «Γαλήνη» προκειμένου να τραβήξουν τις «σιχαμερές σάπιες σάρκες που έζεχναν και δεν έλεγαν να ξεκολλήσουν από τα κόκαλα…και η εχθρότητα δεν άργησε να ξεσπάσει. Οι νεκροί ήταν λίγοι και δεν έφταναν να ικανοποιήσουν την πείνα των ζωντανών. Άρχισαν οι μαχαιριές, οι πιστολιές, το γροθοκόπημα...». Το πρωί το νεκροταφείο είχε περισσότερους νεκρούς απ’ όσους είχε φιλοξενήσει στα τριάντα χρόνια της ύπαρξής του.» Βέβαια, τα ηθικά διδάγματα είναι πολλά και ο αναγνώστης μπορεί να βγάλει περισσότερα συμπεράσματα από τα αναμενόμενα και να δει περισσότερες εικόνες από τις προφανείς, μέσα από τα μάτια του Μπαρέτο Έτσι, η κάθαρση μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσης επιτυγχάνεται χωρίς δεύτερη κουβέντα!

*Σ.τ.Μ.: Ένα μεγάλο μπράβο στον αξιόλογο μεταφραστή Κρίτων Ηλιόπουλο στις Εκδόσεις των Συναδέλφων και … στον Μπαρέτο! Τα μπράβο στους/στις προέδρους περιττεύουν!