*Σ.τ.Μ: Σημείωμα της Μεταφράστριας

Η επιλογή του ονόματος του blog είναι ένας τρόπος απόδοσης φόρου τιμής στους αφανείς ήρωες, στους άγνωστους μεταφραστές, που πάντα μένουν στο περιθώριο. Σε αυτούς που το έργο τους συνήθως δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και το όνομά τους δεν αναφέρεται συχνά. Σε όλους αυτούς, που για πολλούς πρέπει να ξέρουν τα πάντα, αλλά για τους περισσότερους δεν κάνουν τίποτα. Είναι μια απάντηση στην ερώτηση: «Με τί ασχολείσαι; Α! Το σπούδασες;» και σε σχόλια τύπου: «Σιγά, μωρέ τη δουλειά! Ανοίγεις λεξικό, βρίσκεις λέξη, κλείνεις λεξικό». Η μετάφραση είναι πολλά παραπάνω από λεξικά και ηλεκτρονικά προγράμματα και η δουλειά του μεταφραστή δεν περιορίζεται στο τέλος μια σελίδας υπό το σύμβολο Σ.τ.Μ! Κι αν για πολλούς, οι μεταφραστές είναι «αόρατοι», εδώ συμμεριζόμαστε την άποψη του M. Serres για τους μεταφραστές, σύμφωνα με την οποία, οι μεταφραστές πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο κομμάτι της συντροφιάς των αγγέλων και να μην ξεχνούν ότι ... les pires Anges se voient; les meilleurs disparaissent…(οι χειρότεροι άγγελοι είναι ορατοί, οι καλύτεροι εξαφανίζονται). Με αυτό το blog θα εξαφανιστούμε σίγουρα, παναπεί θα γίνουμε καλύτεροι!

*Σ.τ.Μ.: Κι αν νομίζετε ότι σ’ αυτό το blog θα βρείτε μόνο Μεταφραστικά, γελιέστε! Σε αυτή την πόλη των Αγγέλων…ο Θεός είναι η Γλώσσα, την οποία και θα υμνούμε! ΕυΛόγησον!

Τετάρτη, 20 Οκτωβρίου 2010

Παροιμιώδης Βαλκανοκατάσταση!

Η παροιμία (παρά + οίμος {=δρόμος}) είναι ένα λαϊκό απόφθεγμα που αλληγορικά ή ειρωνικά εκφράζει μια εμπειρικά βεβαιωμένη κατάσταση. Είναι αυτά που ο λαός, όπως λέμε χαρακτηριστικά, αποτυπώνει, διατυπώνει και εκφράζει μέσα από την εμπειρία του. Κι όταν κάτι είναι βγαλμένο από την εμπειρία και μάλιστα από κοινή εμπειρία, μας δίνει τη δυνατότητα να εκφράσουμε κάτι πιο γλαφυρά, πιο ουσιαστικά και πιο έντονα! Και όπως οι περισσότεροι θα πιστεύαμε, η παροιμία δεν είναι το ίδιο με το γνωμικό ή την παροιμιακή έκφραση. Η διαφορά τους έγκειται στο εξής: Στην παροιμία είναι απαραίτητο, το νόημα να αποδίδεται με μια εικόνα και στη συνέχεια το περιεχόμενο της εικόνας να μεταφέρεται σε κάτι άλλο, κυριολεκτικά αυτή τη φορά. Γι’ αυτό και κάνουν πιο γλαφυρό το λόγο μας, καθώς μια εικόνα χίλιες λέξεις! Για παράδειγμα στην παροιμία "καθαρός ουρανός αστραπές δεν φοβάται" φτιάχνουμε στο μυαλό μας την εικόνα του καθαρού, γαλάζιου και χωρίς σύννεφα ουρανού, που δύσκολα θα συννεφιάσει και θα αρχίσει να αστράφτει και να βρέχει. Από την εικόνα που φτιάξαμε περνάμε στο κυριολεκτικό περιεχόμενο, σύμφωνα με το οποίο αυτός που είναι εντάξει απέναντι στον εαυτό του και τους άλλους δεν έχει να φοβηθεί τίποτα! Από την άλλη στο γνωμικό δεν υπάρχει εικόνα ή τέλος πάντων μεταφορική έννοια των λεγόμενων, ενώ στην παροιμιακή  έκφραση έχουμε έναν ονοματικό ή επιρρηματικό προσδιορισμό που ναι μεν εκφράζεται εικονικά (γι’ αυτό υπάρχει σύγχυση με την κάθε αυτή παροιμία) αλλά δεν μεταφέρεται το νόημα της σε κυριολεκτικές περιστάσεις. Το «ο καλός καλό δεν έχει» για παράδειγμα είναι ένα γνωμικό ενώ το «τα φόρτωσε στον κόκορα» είναι μια παροιμιακή έκφραση.  
Ας κρατήσουμε όμως στο προσκήνιο τις παροιμίες και ας σημειώσουμε τις ομοιότητες που υπάρχουν στα Βαλκάνια. Υπάρχει πλήθος κοινών παροιμιών, με ελάχιστες διαφοροποιήσεις, σε πολλές γλώσσες που ομιλούνται στη Χερσόνησο του Αίμου! Τα Βαλκάνια, ένα καζάνι που βράζουμε όλοι μέσα και μοιάζουμε τόσο πολύ! Ο Βούλγαρος Νικολάι Οικονόφοφ, ο οποίος μελέτησε τις παροιμίες των γλωσσών στα Βαλκάνια, διαπίστωσε, όπως ήταν φυσικό, ότι ιστορικοί και γεωγραφικοί λόγοι είναι που συνετέλεσαν στην πολιτισμική μας συγγένεια. Η βαλκανική χερσόνησος είχε πάντα το ρόλο της γέφυρας, του περάσματος. Έλληνες, Βούλγαροι, Αλβανοί, Σέρβοι, Ρουμάνοι κ.τ.λ. έζησαν επί αιώνες στα όρια του οθωμανικού κράτους. Ο Οικονόμοφ επέλεξε τις παροιμίες ως αντικείμενο έρευνας, προκειμένου να αποδείξει τη βαλκανοκατάστασή μας, ακριβώς επειδή ο τεράστιος αριθμός κοινών παροιμιών μιλάει από μόνος του για τους πνευματικούς και πολιτισμικούς δεσμούς ανάμεσα στις βαλκανικές χώρες. Η μετάφραση σε αυτή την περίπτωση έπαιξε και πάλι το ρόλο της, αφού πολλές παροιμίες περνούσαν από τη μια γλώσσα στην άλλη με κατά λέξη μετάφρασης ή με μικρές αλλαγές στις λέξεις.

*Σ.τ.Μ.: Δείτε ένα παράδειγμα: Παροιμίες που λέγεται γι' αυτούς που κοκορεύονται ή θέλουν να κοκορεύονται γι’ αυτά που έχουν ή κάνουν!

Κάθε αγελάδα το μοσχαράκι της γλύφει (Βουλγαρία)
Κάθε γύφτος το δικό του κόσκινο παινεύει (Αλβανία)
Κάθε παπάς την καμπάνα του παινεύει (Ρουμανία)
Αν δεν παινέψεις το σπίτι σου, θα πέσει να σε πλακώσει (Ελλάδα)
Ρώτησαν το μουλάρι: Ποιος είναι ο κύρης σου; Το άλογο είναι θειός μου, είπε.(Τουρκία)
Πάντρεψέ με, μάνα, μακριά, να ξέρω να παινεύομαι (Βουλγαρία)

Δεν υπάρχουν σχόλια: