*Σ.τ.Μ: Σημείωμα της Μεταφράστριας

Η επιλογή του ονόματος του blog είναι ένας τρόπος απόδοσης φόρου τιμής στους αφανείς ήρωες, στους άγνωστους μεταφραστές, που πάντα μένουν στο περιθώριο. Σε αυτούς που το έργο τους συνήθως δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και το όνομά τους δεν αναφέρεται συχνά. Σε όλους αυτούς, που για πολλούς πρέπει να ξέρουν τα πάντα, αλλά για τους περισσότερους δεν κάνουν τίποτα. Είναι μια απάντηση στην ερώτηση: «Με τί ασχολείσαι; Α! Το σπούδασες;» και σε σχόλια τύπου: «Σιγά, μωρέ τη δουλειά! Ανοίγεις λεξικό, βρίσκεις λέξη, κλείνεις λεξικό». Η μετάφραση είναι πολλά παραπάνω από λεξικά και ηλεκτρονικά προγράμματα και η δουλειά του μεταφραστή δεν περιορίζεται στο τέλος μια σελίδας υπό το σύμβολο Σ.τ.Μ! Κι αν για πολλούς, οι μεταφραστές είναι «αόρατοι», εδώ συμμεριζόμαστε την άποψη του M. Serres για τους μεταφραστές, σύμφωνα με την οποία, οι μεταφραστές πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο κομμάτι της συντροφιάς των αγγέλων και να μην ξεχνούν ότι ... les pires Anges se voient; les meilleurs disparaissent…(οι χειρότεροι άγγελοι είναι ορατοί, οι καλύτεροι εξαφανίζονται). Με αυτό το blog θα εξαφανιστούμε σίγουρα, παναπεί θα γίνουμε καλύτεροι!

*Σ.τ.Μ.: Κι αν νομίζετε ότι σ’ αυτό το blog θα βρείτε μόνο Μεταφραστικά, γελιέστε! Σε αυτή την πόλη των Αγγέλων…ο Θεός είναι η Γλώσσα, την οποία και θα υμνούμε! ΕυΛόγησον!

Τετάρτη, 26 Μαΐου 2010

Κυνόδοντας!

Το μόνο που υπάρχει στον κόσμο του Κυνόδοντα είναι η οικογένεια. Και οι ζωές των παιδιών περιορίζονται στους τοίχους του πατρικού τους σπιτιού. Για αυτά τα παιδιά ζόμπι είναι τα μικρά κίτρινα λουλούδια, τα αεροπλάνα που πετάν πάνω από το σπίτι είναι απλά παιχνίδια που εύχονται να πέσουν και η γάτα είναι από τα πιο άγρια ζώα που υπάρχουν γι' αυτό και πρέπει να προφυλάσσονται από αυτήν. Οι γονείς (σχιζοφρενείς κατά τη γνώμη μου) δίνουν άλλες σημασίες στις λέξεις που τα παιδιά ρωτούν τί σημαίνουν. Και άντε μετά να βγάλεις άκρη! Τα καημένα τα παιδιά μπορούν να φύγουν από το σπίτι, σύμφωνα με τους κανόνες του μπαμπά, μόνο όταν πέσει ένας από τους κυνόδοντες. Ο αριστερός ή ο δεξής, δεν έχει σημασία. Δηλαδή, ποτέ! Ξεκινάμε από την ταινία και καταλήγουμε στην εξής ερώτηση: Πώς γεννιούνται πράγματι οι λέξεις;
Ο Γάλλος γλωσσολόγος F. Saussure έλεγε ότι το γλωσσικό σημείο, η λέξη, είναι ο συνδυασμός μιας  ορισμένης έννοιας προς ένα τυχαίο συγκεκριμένο συνδυασμό φθόγγων  (arbitration). Το ότι μερικές λέξεις δεν έχουν την ίδια σημασία, ενώ είναι φθογγικά όμοιες, αυτό οφείλεται, λέει ο Saussure, στη μετατόπιση σχέσεων εννοίας, όπως π.χ. η λατινική λέξη  necare = σκοτώνω που έγινε στα γαλλικά noyer = πνίγω. Την άποψη αυτή συμμερίζεται  ο Μπαμπινιώτης, ο οποίος σχετικά με τον τρόπο δημιουργίας της γλώσσας λέει ότι το γλωσσικό σημείο (η λέξη) είναι αυθαίρετο (arbirtaite). Αποτελεί  τον συνδυασμό μιας ορισμένης σημασίας και έχει μια ορισμένη μορφή (διαδοχή φθόγγων).  Η σχέση μεταξύ σημαίνοντος και σημαινόμενου είναι συμβατή και δεν υπάρχει κανείς εσωτερικός αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ σημασίας και ακουστικής εικόνας, ενώ οι λέξεις είναι ορισμένοι κατά γλώσσα συνδυασμοί φθόγγων  που με την σειρά τους συνδέονται προς ορισμένες σημασίες, δηλαδή συνθέτουν την γλώσσα.... Σε αυτή τη διαδικασία «αυθαιρεσίας», λέει ο Μπαμπινιώτης ότι δεν πρέπει να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη μερικά γλωσσικά στοιχεία, όπως  επιφωνήματα, ρυθμικές επαναλήψεις ήχων, κραυγές ζώων κ.τ.λ., τα οποία αποτελούν περιθωριακά στοιχεία της γλώσσας, χωρίς σημαντικό οργανικό  λειτουργικό ρόλο μέσα  στο σύστημα της γλώσσας και γενικά δεν πρέπει να υπερτιμάται η σημασία τους στην  γλώσσα.
Και στις δυο περιπτώσεις παρατηρούμε την άποψη ότι η σχέση λέξης και σημασίας είναι αυθαίρετη. Είναι τυχαίο δηλαδή που την καρέκλα τη λέμε καρέκλα και όχι τραπέζι. Είναι σαν να υπάρχει ένα άτυπο συμφωνητικό μεταξύ των ομιλητών, οι οποίοι κάθε φορά συνεννοούνται για το πώς θα ονομάσουν οτιδήποτε.
Εγώ πάλι πιστεύω ότι υπάρχει κάποια αιτιολογική συσχέτιση μεταξύ ονόματος και σημασίας και ότι τα ονόματα δεν δίνονται συμβατικά και αυθαίρετα. Αν οι λέξεις ήταν τυχαίοι συνδυασμοί φθόγγων που τους αποδόθηκε μια σημασία,  δεν θα υπήρχε συνεννόηση, αφού τότε πώς θα ξέραμε αν μιλάμε π.χ. για ένα ή πολλά, για αρσενικό ή θηλυκό, για  ουσιαστικό, ρήμα ή επίθετο κ.τ.λ.; Επίσης, για να «δεχθούμε» ουσιαστικά μια λέξη, αυτό που σημαίνει θα πρέπει να μας είναι λογικό, δίκαιο, αποδεκτό, ή όπως αλλιώς θέλετε πείτε το!

*Σ.τ.Μ.1: Επίσης, τι εννοεί ο κ. Μπαμπινιώτης, όταν λέει οτι τα επιφωνήματα ή οι επαναλήψεις ήχων δεν πρέπει να υπερτιμώνται και οτι αποτελούν περιθωριακά στοιχεία της γλώσσας; Είναι τα ούστ, ουφ, αχ, ποπό, αχ-βαχ, ψιτ, ξου, όπα…περιθωριακά στοιχεία της γλώσσας; Μπορεί ο Αλκαίος να τραγουδάει ελληνικά αλλά για τίτλο τραγουδιού διάλεξε ένα περιθωριακό γλωσσικό στοιχείο (ΟΠΑ!) Χαμένοι είμαστε στην Eurovision!

*Σ.τ.Μ.2: Δείτε την ταινία Κυνόδοντας (2009), σε σκηνοθεσία Γίωργου Λάνθιμου. Είναι ενδιαφέρουσα από γλωσσολογική και οχι μόνο άποψη.

1 σχόλιο:

Γιωργος Κεντρωτης είπε...

Ο κ. Μπαμπινιώτης γνωρίζει βεβαίως τον Γιακομπσόν, αλλά μάλλον "αγνοεί" την γιακομπσονιανής τάξεως διάκρειση περί φατικής λειτουργίας του λόγου. Εξ άλλου είναι γνωστό οτι ο κ. Μπαμπινιώτης είναι στενός και στεγνός γραμματικός.